Groot onderhoud Hints-orgel Midwolda 2019

 

In 2018 werd besloten door de Stichting Oude Groninger Kerken en de Stichting Hintsorgel Midwolda om het orgel in Midwolda uit 1772 een grote onderhoudsbeurt te geven. Klank-technisch en mechanisch werd het instrument steeds slechter.

In 2019 heeft Orgelbouwer v.d. Putten het groot onderhoud van het Hintsorgel uitgevoerd. Ingrid Noack  en Winold van de Putten zijn al sinds de jaren 90 betrokken bij het onderhoud van het orgel, daarom hebben zij dit groot onderhoud gedaan. Vooraf werd een onderhoudsplan opgesteld samen met Orgeladviseur Stef Tuinstra. Er was een grote schoonmaakbeurt nodig samen met diverse technische aanpassingen om de goed functionerende staat van het orgel stabiel te houden.

Nagenoeg alle werkzaamheden werden uitgevoerd op de orgelgalerij omdat deze hiervoor de ruimte bood. Er werd begonnen met de reparatie van de schotten en deuren aan de achterzijde van de orgelkas. Alle sloten werden vervangen zodat alles nu met één sleutel kan worden geopend. Vervolgens werd eerst het pedaal onderhanden genomen en daarna het hoofdwerk en tot slot het rugwerk.

Alle pijpen zijn er in eerste instantie uitgehaald, schoongemaakt, gecontroleerd en waar nodig gerepareerd. Met stofzuiger en pijpenrager werden stof, spinnenwebben, motvlinders en ander soortig  vuil verwijderd. Vooral bij de grotere pijpen van het pedaal was dit een grote klus omdat de grootste pijpen 5 meter lang zijn en erg zwaar. Ze moesten met 3 personen uit het orgel worden getild. Sommige pijpen waren ingezakt en kregen nieuwe pijpvoeten. Er werd tin-pest geconstateerd en verholpen. Een deel van de pijpen werd meegenomen naar de werkplaats in Stapelmoor en daar gerepareerd.

Mechanisch werd het orgel helemaal nagekeken. De windlades waren in 1972 gerestaureerd maar afgeregeld zonder verende systemen. Dit had tot gevolg dat door het werken van het hout met name in droge periodes de pedaal-registerster nauwelijks te bewegen waren.  Hiertoe werden de windladen en stokken van Liegelind-ringen voorzien en opnieuw afgeregeld. Tegelijkertijd werden alle ventielveren  in stijl vervangen en ook het grootste deel van de pulpeten werden vervangen. Hierdoor werd het mogelijk om de mechaniek lichter af te regelen, het pedaal en de klavieren speelden voorheen zwaar. De optimalisatie van de speelmechaniek was een secuur klusje. Bijna alle onderdelen van het orgel zijn origineel, dat betekent bijna 250 jaar oud: hier moet je heel voorzichtig mee omgaan.

Het draadwerk werd waar mogelijk van corrosie ontdaan. Alle houtwerk werd schoongemaakt, alles ziet er nog zo gaaf uit alsof Hints het gisteren heeft opgeleverd. Duidelijk werd dat er vroeger niet op materialen bespaard werd.  Er werd een nieuwe kist om de orgelmotor gebouwd met regulateur. Hierdoor is het geluid van de motor nagenoeg onhoorbaar geworden.

Alle pijpwerk werd gecontroleerd op juiste aanspraak en luidsterkte en daarna gestemd. Opgetreden stemschade aan de bovenranden van pijpen werd verholpen. Vooral voor de tongwerken was dit van grote betekenis: de tongwerken werden nagezien, kelen werden gedeeltelijk van nieuw beleg voorzien en opnieuw beleerd. De bekers van Bazuin 16′, Trompet 8′ en Dulciaan 8′ werden incidenteel verlengd. Nu klinken de pijpen van de grote bazuin weer met een donkere ondertoon en een heldere rand. Perfect voor in het volle werk maar ook als solo of in combinatie met 2 of 3 registers. De samenwerking van de beide orgelbouwers, de adviseur en de organist heeft er voor gezorgd dat het orgel harmonischer is gaan klinken.

Alle grote orgels van Hinsz hebben twee tremulanten: een opliggende tremulant voor het hele orgel en een inliggende kanaal-tremulant voor het rugwerk. In Midwolda is die laatste tremulant verdwenen, maar moet er wel geweest zijn gelet op de twee register trekkers die er nog zijn. Ook de originele mechaniek van deze tremulant is nog in het orgel aanwezig.  De afwezigheid van deze tremulant is een muzikaal gemis aan het orgel. Daarom werd besloten de tremulant voor het rugwerk te reconstrueren.

Gaandeweg de restauratie werd steeds meer duidelijk hoe bijzonder het orgel is. Af en toe stuitten de orgelmakers bij hun werkzaamheden op verassingen of problemen. Hier werd rustig over na gedacht en een oplossing voor gevonden. Hier en daar werd het oorspronkelijke plan bijgesteld. Op het moment dat de registertrekkers van het pedaal ineens heel soepel lopen, wil je dat de registers van het hoofdwerk ook aangepakt worden. Soms is het goed dat op zo’n moment iemand in de kerk aanwezig is die geruststellend zegt dat de extra kosten die dat met zich meebrengt geen probleem hoeft te zijn. Er gezegd mag worden dat er met heel veel plezier en liefde aan het orgel werd gewerkt. Alles gebeurde in alle rust met respect voor het instrument.

Het Hintsorgel is na dit groot onderhoud teruggebracht in goede staat. Het zal bespeler en toehoorder veel luisterplezier geven. 

 

Het groot onderhoud werd mede mogelijk gemaakt door een financiële bijdrage van:

 

 

Prins Bernard Cultuurfonds

Stichting TBI fonds

J.B. Scholtenfonds

Dinamofonds

Meindersma-Sybenga-Stichting

Stichting tot Behoud van het Nederlandse orgel

Rotary Winschoten

Protestantse gemeente te Midwolda

Stichting Oude Groninger Kerken

Stichting Hintsorgel Midwolda

Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed